3 Ağustos 2018 Cuma

Portakal Yetiştiriciliği - Portakal Budama, Sulama, Gübreleme, Hasadı




Portakal, Citrus eşeysel bir ağaç olan Citrus sinensis`i ve onun meyvesini tanımlar. Narenciye ailesinin bir üyesidir. İpek yolunun anadoludan geçmiş olduğu dönemlerde narenciye hindistandan civarından gelen ticari bir üründü. Ümit burnun keşfedilmesiyle ticaret yolları değişmiş, asya kıtasının avrupalı devletler tarafınca sömürgeleştirilmesiyle portakal üretiminin tamamı Portakiz civarına yayılmıştır. Dilimize "portekizden gelen" anlamında "Portakal" olarak girmiştir.
Citrus sinensis`in meyvesine, "acı/ekşi portakal" olarak da anılan Citrus aurantium`un meyvesinden ayırabilmek için, "tatlı portakal" da denir.

Portakal, gıda değeri yönünden zengin ve sevilen bir meyvedir.İspanya ve tüm Akdeniz ülkelerinde yetişmekle beraber portakalın anavatanı Çin'dir. Dünyada elmadan sonra en çok tüketilen meyve olan portakal önemli bir askorbit asit kaynağıdır. Vitamin özellikle C vitamini yönünden çok zengin olan portakal, soğuk idraknlıklarında, nezle ve griplerde birebirdir. Genel anlamda kabukları soyularak yenilen portakalın suyu da kendisi kadar yaygın tüketilir. Akdeniz ve Ege bölgelerinde yetiştirilmesine karşın günümüzde tüketilen portakal nektarı ve portakal suları üretimi için İspanya ve Portakizden meyve ithal edilmektedir. Bu durumun sebebi ise İspanyanın gelişen tarım ve ziraat teknolojileri sayesinde sıvı miktarı en yüksek portakalı üretiyor olmasıdır. Naturel haliyle içildiği benzer biçimde alkollü ve alkolsüz kokteyllerde de kullanılan meyve sularından biridir. Çok sayıda keseciklerle dolu olan kabuğundan parfüm, öksürük şurupları için aroma, şeker sanayilerinde yararlanılır, serinletici içitlerin yapımında uçucu yağları çıkarılır.

İklim İstekleri
Yetiştiriciliğini sınırlayan en önemli iklim vakaı, düşük sıcaklıklar (don) dır. Portakal -2°C altında zarar görür. Zararın şiddeti don vakasının süresine bağlıdır. Uzun sürerse zararı da artar. Genel olarak -9 °C nin altındaki sıcaklıklarda ağaç tamamen ölür. Maksimum yüksek ısı sınırı ise +45 °C dir.

İkinci önemli iklim unsurü, rüzgardır. Rüzgar hem şiddetiyle (ağaçların kırılması, meyve dökümü), bununla birlikte soğukluğuyla Portakal ağaçlarına zarar verirler.

Toprak İstekleri
Dikimden önce arazinin toprağı, ne olursa olsun analiz ettirilmelidir. Toprak asitliği hafif veya nötr dolaylarında olmalıdır (pH= 5,5-6,5). Portakal, nebat besin maddelerince varlıklı, süzek, geçirgen toprakları tercih eder. Toprağın derinliği minimum 1 m olmalıdır. Taban suyu yüksek olan toprakları, hiç sevmez. Bu şekilde yerlerde, mutlaka drenaj yapılmalıdır. Ağır bünyeli ve fazla kireçli topraklarda tercih edilmez.

Bahçe Yerinin Seçimi
İklim toprak ve sulama şartlarının uygunluğu araştırılır. Çukur ve alçak araziler ile, vadi tabanlarına bahçe kuramaz. Yöneyi güneye doğru olan araziler tercih edilir. Hakim soğuk rüzgarlara açık araziler ile, şehirlere çok yakın alanlar da tercih edilmez.Don tehlikesinin bulunmuş olduğu yörelerde, bahçe tesis edilirken, korunma tedbirleri alınmalıdır.

Bahçe Tesisi 
Dikimden önce, arazi parsellere ayrılır. Yabancı ot ve diğer bitkiler temizlenir. Kaliteli ve bol meyve elde edebilmek için, bahçenin kenarına rüzgar kıran dikilmelidir Bunun için, yayvan ve dikine gelişen serviler tercih edilir. Araları 1 m 'den daha sık olmamalıdır.

Eğer arazinin tesviyesi bozuksa, dikim öncesi tesviye yapılır. Daha sonra, önerilen dikim aralıklarına bakılırsa, dikim yerleri işaretlenir. Portakal için sıra arası ve sıra üzeri mesafeler 7x7 m olmalıdır.

Ülkemizde, uygun dikim vakitı ilkbahar zamanlarıdır. Şubat ortalarında nisan sonlarına kadar, dikime devam edilebilir. Dikimden önce, fidanlarda budama yapılmalıdır. Naylon (polietilen) torbalarda yetiştirilen fidanlarda da, dikim budaması uygulanmalıdır. Fidanların tutması ve gelişmesi için, bu husus çok önemlidir. Naylon torbalardaki fidanlar, genellikle gölge evlerinde yetiştirildiklerinden; dikimden önce, topluca 10-15 gün süreyle, güneş altında bekletilmelidir.

Dikimin derin olmamasına çok dikkat etmelidir. Dikimden sonrasında toprak sıkıştırılmalı, fidan başına, en az 35- 40 litre can suyu verilmelidir. Dikimi yapılan fidanların gövdeleri, hava şartlarına (özellikle güneşe) karşı korunmak amacıyla, kalınca bir kağıtla sarılmalıdır. Fidan büyüdükçe, kağıdın yerine kireç boyama da yapılabilir.

Sık aralıklarla dikilmiş eski bahçelerden, yeterli miktarda ve kaliteli meyve elde etmek için, ağaçların ne olursa olsun seyreltilmesi gerekir. Bu suretle, her türlü bakım işlemi de basit uygulanabilir hale gelecektir. Seyreltme, verilen plana uygun olarak, köşegen doğrultusunda yapılmalıdır.

Budama

Portakal fidanları şekil budaması yapılarak dikilmiş ise 2-3 yıl süre ile şekil budaması meydana getirmeye gerek kalmaz. Fidan meyveye yatıncaya kadar, bir tek ana dallarla, bundan çıkan iskelet dalları kısaltılır. Sıkışıklık yapan, istenmeyen sürgünler çıkarılır.

Budama süreı, kış soğukları tehlikesinin ortadan kalktığı sadece, ağaçların yeteri kadar uyanmadığı, Şubat-Mart aylarıdır. Budamada dikkat edilecek hususlar olarak ; Öncelikle, kuru dallar alınır. Obur dalların, büyümesine müsaade etmeden, her zaman alınması gereklidir, Birbiri üzerine binmiş ve sürtünme meydana getiren dallardan, alttaki dallar çıkartılır. Beş parmak ve daha kalınca dalların yeri, kesimden 1 gün sonrasında, kesinlikle macunlanmalıdır.

Toprak İşleme :
Portakal bahçesinde yapılacak olan toprak işlemenin birinci amacı yabancı ot kontrolüdür. Kışın örtülü olarak bırakılan bahçe toprağı ilkbaharda işlenerek yabancı ot kontrolü ile beraber toprağın havalanması sağlanır.

Portakal bahçesinde toprak işleme derinliğine dikkat edilmelidir. Fazla derin işleme ile kökler büyük oranda zarar görürler. Buna bağlı olarak, meyve küçük kalır ve ağaçlarda gelişme yavaşlar. Turunçgillerde en uygun toprak işleme derinliği, 8 ila 12 santimetre yöreındadır. Toprak, mutlaka tavlı olduğu süre işlenmelidir. Toprak işleme aletleri ağır olmamalıdır. Ağır işleme, toprağın sıkışmasına neden olur; bu durumda ağaçların beslenmesi engellenir.

Sulama
Ülkemizde ege ve akdeniz bölgelerinde yaz ayları kurak geçmiş olduğu için kesinlikle sulama yapılmalıdır. Sulama suyu kaliteli olmalı ve klor ve bor gibi elementler fazla miktarlarda bulunmamalıdır.

Portakal yetiştiriciliği yapılan bahçelerde sulama yöntemi olarak genel olarak çanak, tencere ve karık usulü uygulanır.

Turunçgiller içinde su ihtiyacı en fazla limondan sonra portakaldır. Portakalın su ihtiyacı yıllık 850-950 mm içinde değişir. Buna göre 15 ila 35 gün arayla yapılacak yüzey sulaması çoğu zaman kafi olmaktadır.

Gübreleme
Gübrelemeden önce mutlaka toprak analizi yapılmalıdır. Gübrelemede, ilk uygulama Kasım-Aralık aylarında yapılır. Bu devrede, fosforlu ve potaslı gübrelerle, çiftlik gübresi; ağacın taç hizasına açılacak 15- 20 cm derinlik ve genişlikteki, çukur yada bant içerisine verilerek üzeri kapatılıp bahçe sulanır. Azotlu gübrelerin ilk uygulaması ise, çiçeklenme devresinden önce kısaca tomurcuklanma dönemleridir. Bu dönem genellikle Ocak sonu Şubat başına rastlar. Azotlu gübre, ağaçların taç çevresine serpilerek verilir. 2. Uygulama ise; Mayıs ayı ortalarından, Haziran ayının ilk haftasına kadar olan devrede, sulama suyuyla yapılır


Hasat
Olgunluğun tespitinde, çoğu zaman, meyvede usare oranı, şeker, asitlik ve meyve kabuk rengi değişimleri göz önüne alınır. Esasen, uzun seneler süresince hasat yapıldığından, hasat zamanın belirlenmesinde, fazla bir yanılma olmaz. Hasat temizlenip ilaçlanmış makasla yapılmalı ve saplar uzun bırakılmalıdır. Hasat esnasında, hava açık veya güneşli olmalı, ağaçlar ıslak olmamalıdır. Hasatta merdiven kullanılmalı; hasat yapılırken ağaçlara zarar verilmemelidir. Hasada başlarken, önce ağaçların, etek dallarındaki meyveler toplanmalıdır. Hasat edilen meyvelerin zarar görmemesi için, toplama kaplarının içleri, muntazam olmalı yada gerekli önlemler alınmalıdır.


Hasat edilen meyvelerden, bereli ve hastalıklı olanları ayıklandıktan sonra, taşıma kaplarına konulmalıdır. Taşıma kapları, hastalık bulaşmalarını önlemek için, direkt toprağa konulmamalıdır. Toplanmış meyveler, bahçede 1 gece bekletilmelidir.


Kiraz Yetiştiriciliği - Sulama, Budama, Hasat